Ouwe cacao

Door Annemarie

Doe mij een vleug cacao, een buslading Japanners, de geur van ranzige olie en ik zit weer op de fiets naar de middelbare school. Aan de ene kant van de weg wordt de Zaanstreek op een romantische manier tentoongesteld, schattige groene huisjes met van die leuke bruggetjes en een poes in het raam, heel fotogeniek en een grote toeristentrekker. Aan de andere kant van de weg is de fabriek van de Duyvis die op slechte dagen een wolk afgewerkte olie uitbraakt, niet zo’n flard die even de neus kriebelt maar een grote allesomvattende, misselijkmakende walviswolk die je opslokt. En dan moet de schooldag nog beginnen.

De Zaanstreek staat vol met fabrieken, meest in de voedingsindustrie, het is zeg maar de voedselbank van Nederland, en dat al vele generaties. Soep, koek, meel, cacao, mosterd, macaroni, rijst, frisdrank, mayonaise, noten, iedereen heeft wel iets Zaans in de keukenkastjes staan. Die fabrieken staan niet keurig bij elkaar in een afgeschermd industriewijkje maar gewoon midden tussen de huizen. Of de huizen staan tussen de fabrieken, net hoe je het bekijkt natuurlijk. Altijd al zo geweest, een eeuwenlang verhaal dat ooit begon met een rivier, een paar molens en veel hardwerkende mensen.

En al eeuwenlang zorgt die bedrijvigheid voor geuren. Of geuroverlast. Of stank, soms. Grote geurvlekken bedekken de streek en de mensen die er wonen. Ze hangen over de schoolpleinen, in de achtertuinen, bij de bushalte en vormen één lange afwisselende geurslinger op de route van Zaandam naar de Koog, Zaandijk, Womerveer en Krommenie. Als geurvlaggetjes werden ze geplant in mijn kinderbrein: ruik ik de zetmeel van de Honig dan moet ik ik in de Koog zijn, ruik ik de linoleum dan ben ik bij Krommenie, met mijn neus wist ik waar ik was en hoever ik nog moest.

Laatst was ik weer eens in de Zaanstreek en stond ik voor het stoplicht te wachten, precies het stoplicht bij de spoorovergang waar ik als scholiere zo vaak heb gestaan. En de geur van Cacao de Zaan was er ook weer. De geur die ik ook tegenkom in Santal Majuscule van Serge Lutens. Daar verfijnder en meer voor het lekker gemaakt maar nog wel onmiskenbaar met het rulle en het ietwat bittere van de vleugen cacao uit mijn jeugd. En er zit nog iets in dit parfum dat vroegere tijden voor mij oproept. Ik kan er slecht de vinger opleggen, een retrogevoel, iets ouderwetsch, iets met te warme kamers en dikke gordijnen dichtgetrokken om de zon buiten te sluiten, verstikkend maar ook beschermend en koesterend. Misschien is het de combinatie van sandelhout en roos. Het trekt me aan en het stoot me af, ik kan niet bepalen of ik het graag ruik of juist niet. Maar uiteindelijk heeft het wel geleid tot mijn eerste Serge Lutensaankoop.

Soms kun je je verleden maar beter omarmen.